Prof. Dr. Hazım GÖKÇEN

Türk tarihi MÖ 3000 yıllarında aydınlanmaya başlamıştır. Ancak, arkeolojik bulgulardan bu tarihten önce de aralarında Türklerin de bulunduğu değişik insan topluluklarının çeşitli kültür evrelerinden geçerek yaşadıklarını öğrenmekteyiz. Bu evrelerin önemlileri aşağıda verilmiştir. KELTEMİNAR KÜLTÜRÜ MÖ 5500 ile MÖ 3000 yılları arasında tarihlenen bu kültür bugünkü Kazakistan, Özbekistan ve Türkmenistan sınırları içerisinde kalan Maveraünnehir çöller bölgesinde gelişmiştir. Yerleşik hayatın söz konusu olduğu bu kültürde insanlar önce avcı toplayıcılık sonra da hayvan yetiştiriciliği ile uğraşmışlardır. Buzul çağının sona ermesi ile birlikte pek çok insan grubu bu bölgeye göç ederek köpek gibi hayvanların, yay ve ok gibi ilkel savaş aletlerinin yaygınlaşmasını sağlamışlardır. ANAV […]

Türk tarihi insanlık tarihi ile eş zamanlı olarak MÖ 3000 yılından itibaren aydınlanmaya başlamıştır. Her ne kadar bu tarihten önce de Türk tarihine ilişkin kimi varsayımlar ileri sürülmüşse de bunların bilimsel bir değeri yoktur. Türk tarihini başlangıcından beri Çin, Bizans, Pers (Sasani), Grek, Latin, Arap kayıtlarından öğrenmekteyiz. Türk tarihi MS 552 yılında Türk Kağanlığının kurulması ile birlikte Türk kaynaklarında yer almaya başlamıştır. Özellikle Bilge Kağan, Tonyukuk ve Kül Tekin yazıtları bu konuda önemli birer kaynaktır. Daha sonraki yıllarda Ebulgazi Bahadır Han’ın Secerei Terakime, Ebubekir’in Oğuzname, Reşidettün’ün Cami’üt Tevarih ve Kaşgarlı Mahmut’un Divanı Lügat’üt Türk adlı eserlerinde Türk tarihi konusuna yer […]

Dünya’da biri birinden binlerce kilometre uzakta olan üç bölgede Malta adlı yerleşim yeri vardır. Bunlardan biri bildiğimiz Akdeniz’deki Malta Adası. Bir diğeri Şanlı Urfa’da Viranşehir’e ve Göbeklitepe’ye yakın Malta Köyü. Üçüncüsü de Orta Asya’da Baykal Gölünün kuzeyinde Angara Irmağı kenarındaki Malta Bölgesi. Bunlardan ikisi yani Malta Adasındaki Tapınaklarla(Tarxien, Hagar Qim ve Ggantija) Şanlıurfa’daki Göbeklitepe Tapınağı’ndaki arkeolojik buluntular aralarında tarihsel bir ilişki olduğunu kanıtlar niteliktedir. Bilindiği gibi Kenya’nın Kuzeyindeki Turkana gölü kenarında MÖ 75.000 li yıllarda yaşayan bugünkü modern insanın atası olan Homosapiens’ler Turcana Gölü içindeki yanardağların patlaması sonucu ortamın yaşanamaz hale gelmesiyle bugünkü İsrail ve Lübnan’ın bulunduğu Levant Bölgesine göç […]

Türklerin en eski ataları olduğu iddia edilen ve Homo Sapiens olarak adlandırılan ilk mezobrakisefal insanımsı varlıkların MÖ 75.000 inci yıllarda Kenya’nın Kuzey Doğusundaki Turkana bölgesinde bulunan Turkana volkanik gölünün çevresinde yaşadığı ileri sürülmektedir. Turkana Gölünün çevresinde yer alan ormanlık alanlarda yaşayan,  düşünen, ateş ve alet kullanan bu avcı toplayıcı varlıklar Turkana Gölündeki yanardağların faaliyete geçmesi ve her tarafı küllerin kaplaması sonucu bulundukları bölgeden Kuzeye doğru göç etmek zorunda kalmışlardır. Akdeniz ile Kızıl deniz arasında, o yıllarda kanalın olmadığı bölgeden Orta Doğuya geçerek Levant adı verilen şimdiki İsrail, Ürdün, Filistin ve Lübnan’ın yer aldığı, Batıda Akdeniz, Kuzeyde Toros Dağları ve Doğuda […]

Hayatının erken dönemlerine ait bilgi bulunmayan Tonyukuk, İkinci Göktürk Devlenin ve Türk tarihinin en önemli devlet adamlarından birisiydi. UNESCO 2020 yılını Tonyukuk Yılı olarak ilan etmişti. O’nun geride bıraktığı en önemli eseri bizzat sağlığında adına yazdırdığı yazıttır. Bilge Kağan dönemde oluşturulan bu yazıt Köktürkçe yazılmış olup dört cepheli iki anıttan meydana gelmekteydi. Yazıtta belirtildiğine göre Tonyukuk, Türklerin Çin hakimiyeti altında bulunduğu dönemde doğmuştur. Kutluk Kağan’ın bu esareti sonlandırmasında en büyük yardımcısı Tonyukuk idi. Bu bilge vezir hem iyi bir savaşçı hem de iyi bir stratejistti. Çin’de doğmuş olmasına rağmen, Türklerin geleneksel yaşam tarzını ve savaşçı karakterini benimsemişti. Çin’de yetiştiği için […]

İslamiyet Öncesi Türk Tarihinde Merak Edilenler TÜRKLER NEREDE VE NE ZAMAN ORTAYA ÇIKMIŞLARDIR? İnsanlık tarihi kadar eski olan Türk tarihi MÖ 3000 yılından itibaren aydınlanmaya başlamıştır. Türkler ilk kez Urallar, Doğu Kazakistan ve Güney Sibirya’daki Akasya ve Tuva bölgelerinde gelişen Afenesyova ve Andronova Kültürü ile ortaya çıkmıştır. Pro-Türk olarak ilk ortaya çıkan halklar İskitler(Sakalar) ve Kimmerler’dir. Bu halklar Orta Asya’dan çıkıp batıya göç etmişlerdir. Türk isminin ortaya çıkması ilk kez MS 552 de Türk Kağanlığı(Göktürk Devleti)’ nin kurulması ile gerçekleşmiştir. Türkler tarihte toplam 123 devlet kurmuşlardır. Bu devletlerin başlıcalarını Hun, Tabgaç, Akhun, Göktürk, Uygur, Karahanlı,  Gazneli, Büyük Selçuklu, Anadolu Selçuklu, […]

12.Yüzyılın sonlarında Orta Asya kökenli Türk boylarından Kumanlar ve Kıpçaklar birleşmişler ve Kuzey Karadeniz’deki Desti Kıpçak adı verilen Türk Boy Birliği içerisinde yer alan önemli gruplarından biri olmuşlardır. Kıpçaklar İslam kaynaklarında genellikle Kıpçak, Bizans ve Batı kaynaklarında ise Kuman adıyla anılmıştır. Kuman-Kıpçaklar Orta Çağ’da Avrasya bozkırlarının en etkili Türk topluluklarından biridir. Kuman-Kıpçaklar Türk tarihinin askeri ve kültürel gelişiminde önemli yer tutar. Orta Çağ Avrasya bozkırlarının şekillenmesinde belirleyici olmuşlardır. Ana yurtları İrtiş Nehri çevresi olup zamanla batıya doğru göç etmişlerdir. Bu göçler sonucunda Hazar Denizi’nin kuzeyi, Karadeniz bozkırları ve Doğu Avrupa’ya hâkim olmuşlardır. Kuman-Kıpçaklar göçebe bir yaşam tarzı sürmüş, hayvancılıkla geçinmişlerdir. Atlı savaşçı özellikleriyle tanınmış, çevre devletler tarafından paralı asker olarak […]

Oğuz Yabgu Devleti 776 yılında Seyhun (Siriderya) Nehri boyları ve Aral Gölü civarında kurulmuş, son yabgusu ya da hanı Şah Melik (Kılıç Aslan)’ın 1042 yılında ölmesi ile tarih sahnesinden silinmiştir. Yaklaşık 266 yıl hüküm sürmüş bu Oğuz Devleti hakkındaki bilgiler sınırlıdır. Mevcut kaynakların çoğu da rivayetlere dayanmakta olup bilimsellikten uzaktır. Devletin adı tarihçi Faruk Sümer’in kabul ettiği şekilde Oğuz Yabgu olarak betimlenmektedir. Başkenti Yengikent (Yeni Kent) olan bu devlet Maveraünnehir’de, Siriderya boylarında kurulmuştur. Devletin kurucusu bilinmemektedir. Oğuz Yabgu Devleti daha sonra genişleyerek Hazar ve Aral Gölleri arasındaki bölgeye yayılmıştır. Bu bölge Türk kültürü ve tarihi açısından son derece önemlidir. Çünkü […]

“EY DÜNYA İNSANLARI. HEPİNİZ TÜRKSÜNÜZ”  GENE D. MATLAC KIZILDERİLİLER TÜRK MÜ? Kızılderililer Asya kökenlidir. Ancak Türk olduklarına dair elde yeterli kanıt yoktur. Son Buzul Çağı’nda (yaklaşık 20.000 – 15.000 yıl önce) deniz seviyesi bugünkünden 100–120 metre daha düşüktü. Bugünkü Sibirya ile Alaska arasında deniz yoktu. Arada Beringia adı verilen geniş bir kara parçası vardı. Muhtemeldir ki insanlar bu kara parçası üzerinden yürüyerek geçtiler. Diğer bir varsayım da daha sonraki yıllarda Bering Boğazının tam ortasında bulunan Küçük ve Büyük Diomede Adalarını da kullanarak deniz araçlarıyla geçtikleridir. Ayrıca buzul çağında Bering Boğazının donması üzerine insanların yürüyerek Sibirya’dan Alaska’ya geçtikleri düşünülmektedir. O zamanlar “Türk”, “Kızılderili”, “Çinli” gibi kimlikler yoktu. Sadece avcı toplayıcı Asya […]

Altın Orda Devleti’nin kuruluşu Moğol Devletinin kurucusu Cengiz Han’ın ölümü ile gerçekleşmiştir. Cengiz Han ölünce Moğol devleti parçalanmış yerine Çağatay, Altın Orda, Kubilay ve İlhanlı olmak üzere dört devlet ortaya çıkmıştır.  Altın Orda Devleti’ni kuran kişi Batuhan olarak bilinmektedir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken bir husus bulunmaktadır. Cengiz Han ölünce oğullarından birisi olan Cuci Seyhun Irmağı ve Baykal Gölü taraflarını almıştı. Batuhan ise Cuci’nin küçük oğluydu. Daha sonra babası ölünce toprakları iyice genişletmiş ve 1242 yılında Altın Orda Devleti tam anlamıyla egemenliğini ilan etmiştir. Yani devletin kurucusu Cuci Han olsa da kesin egemenliğin Batuhan ile olduğu kesindir. Altınordu devletinin başkenti Saray […]