Prof. Dr. Hazım GÖKÇEN

TÜRKLER NEREDE VE NE ZAMAN ORTAYA ÇIKMIŞLARDIR? İnsanlık tarihi kadar eski olan Türk tarihi MÖ 3000 yılından itibaren aydınlanmaya başlamıştır. Türkler ilk kez Urallar, Doğu Kazakistan ve Güney Sibirya’daki Akasya ve Tuva bölgelerinde gelişen Afenesyova ve Andronova Kültürü ile ortaya çıkmıştır. Pro-Türk olarak ilk ortaya çıkan halklar İskitler(Sakalar) ve Kimmerler’dir. Bu halklar Orta Asya’dan çıkıp batıya göç etmişlerdir. Türk isminin ortaya çıkması ilk kez MS 552 de Türk Kağanlığı(Göktürk Devleti)’ nin kurulması ile gerçekleşmiştir. Türkler tarihte toplam 123 devlet kurmuşlardır. Bu devletlerin başlıcalarını Hun, Tabgaç, Akhun, Göktürk, Uygur, Karahanlı,  Gazneli, Büyük Selçuklu, Anadolu Selçuklu, Osmanlı, Türkiye Cumhuriyeti olarak sıralayabiliriz. Türkler […]

12.Yüzyılın sonlarında Orta Asya kökenli Türk boylarından Kumanlar ve Kıpçaklar birleşmişler ve Kuzey Karadeniz’deki Desti Kıpçak adı verilen Türk Boy Birliği içerisinde yer alan önemli gruplarından biri olmuşlardır. Kıpçaklar İslam kaynaklarında genellikle Kıpçak, Bizans ve Batı kaynaklarında ise Kuman adıyla anılmıştır. Kuman-Kıpçaklar Orta Çağ’da Avrasya bozkırlarının en etkili Türk topluluklarından biridir. Kuman-Kıpçaklar Türk tarihinin askeri ve kültürel gelişiminde önemli yer tutar. Orta Çağ Avrasya bozkırlarının şekillenmesinde belirleyici olmuşlardır. Ana yurtları İrtiş Nehri çevresi olup zamanla batıya doğru göç etmişlerdir. Bu göçler sonucunda Hazar Denizi’nin kuzeyi, Karadeniz bozkırları ve Doğu Avrupa’ya hâkim olmuşlardır. Kuman-Kıpçaklar göçebe bir yaşam tarzı sürmüş, hayvancılıkla geçinmişlerdir. Atlı savaşçı özellikleriyle tanınmış, çevre devletler tarafından paralı asker olarak […]

Oğuz Yabgu Devleti 776 yılında Seyhun (Siriderya) Nehri boyları ve Aral Gölü civarında kurulmuş, son yabgusu ya da hanı Şah Melik (Kılıç Aslan)’ın 1042 yılında ölmesi ile tarih sahnesinden silinmiştir. Yaklaşık 266 yıl hüküm sürmüş bu Oğuz Devleti hakkındaki bilgiler sınırlıdır. Mevcut kaynakların çoğu da rivayetlere dayanmakta olup bilimsellikten uzaktır. Devletin adı tarihçi Faruk Sümer’in kabul ettiği şekilde Oğuz Yabgu olarak betimlenmektedir. Başkenti Yengikent (Yeni Kent) olan bu devlet Maveraünnehir’de, Siriderya boylarında kurulmuştur. Devletin kurucusu bilinmemektedir. Oğuz Yabgu Devleti daha sonra genişleyerek Hazar ve Aral Gölleri arasındaki bölgeye yayılmıştır. Bu bölge Türk kültürü ve tarihi açısından son derece önemlidir. Çünkü […]

“EY DÜNYA İNSANLARI. HEPİNİZ TÜRKSÜNÜZ”  GENE D. MATLAC KIZILDERİLİLER TÜRK MÜ? Kızılderililer Asya kökenlidir. Ancak Türk olduklarına dair elde yeterli kanıt yoktur. Son Buzul Çağı’nda (yaklaşık 20.000 – 15.000 yıl önce) deniz seviyesi bugünkünden 100–120 metre daha düşüktü. Bugünkü Sibirya ile Alaska arasında deniz yoktu. Arada Beringia adı verilen geniş bir kara parçası vardı. Muhtemeldir ki insanlar bu kara parçası üzerinden yürüyerek geçtiler. Diğer bir varsayım da daha sonraki yıllarda Bering Boğazının tam ortasında bulunan Küçük ve Büyük Diomede Adalarını da kullanarak deniz araçlarıyla geçtikleridir. Ayrıca buzul çağında Bering Boğazının donması üzerine insanların yürüyerek Sibirya’dan Alaska’ya geçtikleri düşünülmektedir. O zamanlar “Türk”, “Kızılderili”, “Çinli” gibi kimlikler yoktu. Sadece avcı toplayıcı Asya […]

Altın Orda Devleti’nin kuruluşu Moğol Devletinin kurucusu Cengiz Han’ın ölümü ile gerçekleşmiştir. Cengiz Han ölünce Moğol devleti parçalanmış yerine Çağatay, Altın Orda, Kubilay ve İlhanlı olmak üzere dört devlet ortaya çıkmıştır.  Altın Orda Devleti’ni kuran kişi Batuhan olarak bilinmektedir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken bir husus bulunmaktadır. Cengiz Han ölünce oğullarından birisi olan Cuci Seyhun Irmağı ve Baykal Gölü taraflarını almıştı. Batuhan ise Cuci’nin küçük oğluydu. Daha sonra babası ölünce toprakları iyice genişletmiş ve 1242 yılında Altın Orda Devleti tam anlamıyla egemenliğini ilan etmiştir. Yani devletin kurucusu Cuci Han olsa da kesin egemenliğin Batuhan ile olduğu kesindir. Altınordu devletinin başkenti Saray […]

Kül Tigin, 8. yüzyılda yaşamış ve II. Göktürk Kağanlığı’nın en önemli askeri liderlerinden biri olarak tarihe geçmiştir. İlteriş Kutluk Kağan’ın oğlu, Bilge Kağan’ın kardeşi olan Kül Tigin, küçük yaşlardan itibaren savaş meydanlarında gösterdiği cesaret, stratejik zeka ve kararlılıkla ün kazanmış, Göktürk devletinin yeniden diriliş sürecinde belirleyici bir rol oynamıştır. Göktürklerin Çin esaretinden kurtulup bağımsızlıklarını yeniden elde etmeleri sürecinde Kül Tigin komutan olarak kritik görevler üstlenmiş, isyanları bastırmış ve boyları bir araya getirmeye çalışmıştır. Onun savaşlardaki başarıları hem dönemin siyasi istikrarına katkı sağlamış hem de Türkler arasında birlik bilincini güçlendirmiştir. Kül Tigin, 732 yılında henüz genç sayılabilecek bir yaşta vefat etmiştir. […]

Taspar Kağan, Göktürk (Türk) Kağanlığı’nın üçüncü hükümdarı olarak 572 yılında tahta çıktı. Bumin Kağanın oğlu ve Mukan Kağanın kardeşidir. Ağabeyi Mukan Kağan’dan sonra iktidara gelmiş ve onun siyasetini büyük ölçüde sürdürmüştür. Taspar Kağan döneminde Göktürk Devleti hem doğuda hem batıda güçlü bir konuma sahipti. Çin ile ilişkiler onun zamanında daha da yoğunlaşmıştı. Bu ilişkiler kimi zaman ittifak, kimi zaman rekabet şeklinde gelişti. Taspar Kağan; diplomasi, denge politikası ve yumuşak güç kullanımıyla tanınır. Devlet yönetiminde hem güç hem diplomasi dengesini korumuştur. Çin kroniklerinde ondan genellikle temkinli ve kültürlü bir hükümdar olarak bahsedilir. Çinlilerle kurduğu temaslarda Göktürklerin çıkarlarını korumaya özen göstermiştir. Onun […]

Mukan Kağan, Göktürk Devleti’nin kurucusu Bumin Kağan’ın oğlu, İstemi Yabgu’nun yeğenidir. 553 ile 572 yılları arasında Göktürk Devleti’nin kağanlığını yapmıştır.  Babası Bumin Kağan bağımlı oldukları Avarların zayıflamasından yararlanarak isyan etmiş ve bağımsız Göktürk Devletini (Türk Kağanlığını) kurmuştur.  Mukan Kağan gençliğinde babası Bumin Kağan ve amcası İstemi Yabgu ile birlikte birçok sefere katılmış savaşçılık ve yöneticilik deneyimi kazanmıştır. Mukan Kağan hükümdar olduktan sonra devletin birliğini yeniden sağlamış, önce  ülke içindeki isyanları bastırmış, daha sonra komşu kavimlerle siyasi ilişkiler kurmuştur. Özellikle Töles ve Kitan kabilelerini egemenliği altına alarak doğudan batıya kadar uzanan büyük bir imparatorluk kurmuştur.  Mukan Kağan döneminde Göktürk Devleti, Orta Asya’nın en güçlü devleti haline […]

İstemi Yabgu, 6. yüzyılda yaşamış, Göktürk Kağanlığı’nın kuruluşunda ve yükselişinde büyük rol oynamış önemli bir Türk devlet adamıdır. Kökeni Göktürk devletinin kurucu hanedanı olan Aşina soyuna dayanır. İstemi Yabgu, Göktürklerin ünlü hükümdarı Bumin Kağan’ın kardeşidir. Bumin Kağan, 552 yılında Göktürk Devleti’ni kurduğunda, batı topraklarının yönetimini kardeşi İstemi’ye bıraktı. Bu nedenle İstemi, “Yabgu” unvanını alarak devletin batı kanadının yöneticisi oldu. “Yabgu” unvanı, hükümdardan sonra gelen en yüksek makamı temsil ederdi. İstemi Yabgu, hem askerî hem diplomatik başarılarıyla Türk tarihinde önemli bir yer edinmiştir. Göktürkler döneminde devlet Doğu ve Batı Göktürkleri diye iki kanada ayrılmıştı. Doğu kısmını Bumin Kağan ve soyundan gelen kağanlar yönetirken, batı kısmını İstemi […]

Attila Avrupa Hun İmparatorluğu’nun en ünlü hükümdarıdır ve 434-453 yılları arasında hüküm sürmüştür. Hem Doğu hem de Batı Roma İmparatorluğu üzerinde büyük bir etki bırakmış, tarihte “Tanrı’nın Kırbacı” (Flagellum Dei) olarak anılmıştır. Attila muhtemelen 395 yılı civarında doğmuştur. Hunlar Orta Asya kökenli bir kavim olup 4. yüzyılın sonlarında Avrupa’ya göç etmişlerdir. Attila, amcası Rua’nın ölümünden sonra kardeşi Bleda (Buda) ile birlikte Hunların hükümdarı olmuştur. İki kardeş birlikte Roma İmparatorluklarıyla diplomatik ilişkiler kurmuş, Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu’nu yıllık vergi ödemeye mecbur etmişlerdir. Bleda’nın ölümünden sonra Attila tek başına Hunların mutlak hükümdarı oldu. Kısa sürede Avrupa’nın en korkulan liderlerinden biri haline geldi. […]