Oğuz Yabgu Devleti 776 yılında Seyhun (Siriderya) Nehri boyları ve Aral Gölü civarında kurulmuş, son yabgusu ya da hanı Şah Melik (Kılıç Aslan)’ın 1042 yılında ölmesi ile tarih sahnesinden silinmiştir. Yaklaşık 266 yıl hüküm sürmüş bu Oğuz Devleti hakkındaki bilgiler sınırlıdır. Mevcut kaynakların çoğu da rivayetlere dayanmakta olup bilimsellikten uzaktır. Devletin adı tarihçi Faruk Sümer’in kabul ettiği şekilde Oğuz Yabgu olarak betimlenmektedir. Başkenti Yengikent (Yeni Kent) olan bu devlet Maveraünnehir’de, Siriderya boylarında kurulmuştur. Devletin kurucusu bilinmemektedir. Oğuz Yabgu Devleti daha sonra genişleyerek Hazar ve Aral Gölleri arasındaki bölgeye yayılmıştır. Bu bölge Türk kültürü ve tarihi açısından son derece önemlidir. Çünkü Oğuz Kaan Destanı ile Dede Korkut Destanının bir bölümü burada yazılmıştır. Anadolu Türklüğünün temeli Oğuz Yabgu Devletine dayanır.

İkinci Göktürk Devletinin yıkılmasından sonra hanedandan gelen beyler başsız kalan oğuz boylarını Irgiz Irmağı kenarında topladılar. Irmağın doğusuna ve batısına beşer boy yerleştirilerek on ok adlı bir birlik kuruldu. Ancak doğudan gelen Karluklar bu birliği bozarak oğuzları batıya, Siri Derya boylarına (Maveraünnehir) sürdüler. Oğuzların tarih sahnesine çıkması bu olayla birlikte gerçekleşti. Boylar burada Oğuz Yabgu Devletini kurdular. Böylece Oğuzların Türkiye Cumhuriyetine kadar uzanan macerası başlamış oldu.

Devletin başındaki hükümdara “Yabgu” denirdi. Oğuzlar; Karluklar, Kıpçaklar, Peçenekler ve Hazarlar ile mücadele ettiler. Zaman zaman İslam dünyası ile temas kurdular. Başlangıçta Gök Tanrı inancı hakimdi. Devletin son dönemlerinde İslamiyet yayılmaya başladı. 11. yüzyıl başlarında boylar arası çekişmeler ve merkezi otoritenin zayıflaması devleti yıprattı, iç karışıklıklar sonucu Oğuzlar dağıldı. Dağılan Oğuz boylarından Selçuklular, Osmanlılar ve Türkiye Cumhuriyeti doğmuştur.

Rivayete göre, Oğuz Yabgu’luğunda subaşı görevinde bulunan ve Büyük Selçuklu İmparatorluğu‘nun kurucusu olan Selçuk Bey ile Oğuz Yabgusunun arası giderek açıldı. Selçuk Bey ve bağlı boyları daha sonra güneye indiler. Selçuk Bey ile bağlı boylar İslamiyet‘e girince SelçukBey Müslümanlar gayri Müslümlere haraç vermez diyerek  Yabgunun haraç memurlarını kovdu ve bağımsızlığını ilan etti