Prof. Dr. Hazım GÖKÇEN

Hüseyni Makamı


Tanımı : Hüseyni Makamı en eski makamlarımızdan biridir. Bu makam Sistemci Okul’dan önce de bilinmekteydi. Folklorumuz incelendiğinde bu durum açıkça görülmektedir. Hüseyni Makamı Anadolu’nun makamıdır ve yanık bir havası vardır. Nitekim , daha çok halk ezgilerinde kendini bulmuştur. Safiyüddin Urmevi Hüseyninin Hüseyin Aşiran Perdesine kadar indiğini görerek bu makama Muhayyer-ül Hüseyni adını vermiştir. Gerçekten de Hüseyni Makamı günümüzde kullanılan Acem Aşiran Makamına çok benzer. Abdulkadir Meragi nevruz makamı dizisi ile hüseyni makamı dizisini bir tutmuştur. Hüseyni Makamının ilk tarifleri Kantemiroğlu ve Abdülbaki Nasır Dede tarafından yapılmıştır. Her iki müzikolog da hüseyni perdesinin bu makamda çok önemli bir perde olduğunu göstermişlerdir. […]

Segah Makamı


Segah Farsçada üçüncü ses demektir. Musikide yegah (birinci) ve dügah (ikinci) den sonra gelmektedir. Ayrıca segah, soylu bir hüzün anlamı da taşır. Segah makamı eldeki bulgulardan anlaşıldığı üzere 14.Yüzyıldan da daha önce kullanılmıştır. Akşam ezanı segah makamında okunur. Itri’nin bestelediği ünlü “Allahüekber Tekbiri” segah makamındadır. Segah makamındaki şarkıları dinlemek insana rahatlık ve cesaret verir, nöronları etkileyerek beyni güçlendirir. Segah makamının şişmanlık, uykusuzluk, yüksek tansiyon, kalp ve akciğer hastalıklarına iyi geldiği ileri sürülmektedir. Segah makamı hüzzam ve müstear makamlarına çeşitli yönlerden benzerlik göstermektedir. Her üç makamın da durağı segah perdesi (si koma bemol), yedeni kürdi perdesi (la bakiye diyez)’dir ve üç […]

Kürdi Makamı


Kürdi Makamı genellikle piyasa şarkılarında kullanılan güncel bir makamdır. Adlarında kürdi geçen bir çok makam vardır. Bunlar arasında acem kürdi, muhayyer kürdi ve kürdili hicazkar makamları sayılabilir. Bu makamların ortak noktası genelde kendi özelliklerinin sonunda kürdili karar vermeleridir. Ancak kürdi makamının karar sesinin bir perde altındaki yani sol-rast perdesindeki inici şeddi olan kürdili hicazkar makamı çok kullanılmaktadır. Bunun dışında kürdi makamının mi-hüseyni aşiran makamına göçürülmesi ile aşkefsa makamı, re-yegah perdesine göçürülmesi ile de ferahnüma makamı elde edilir. Kürdi makamı isim olarak olmasa da biçim olarak eski bir makamdır.Ancak eski adı kürdi değil ebiselik veya ebuseliktir. Nitekim Padişah Üçüncü Murat döneminde […]

Saba Makamı


Saba Makamı Türk Sanat Müziğinin en içli, dokunaklı ve mistik makamlarından birisidir. Sabah ezanı bu makamla okunur. Ayrıca dini müziğimizde de çokça kullanılan bir makamdır. Saba makamı dörtlü ve beşlilerden oluştuğu için basit makamlar arasında değerlendirilebilir. Ancak, dizide yer alan yerinde saba dörtlüsü tam bir dörtlü değil eksik dörtlüdür, yani 22 yerine 18 komadan oluşur. Ayrıca basit makamların temel özelliği olan sekizli aralık ya da ses saba makamında görülmez, güçlüsü de temel makamlardan farklı olarak üçüncü derece do-çargah perdesidir. Dizisi: Saba Makamı yerinde ( la-dügah) bir eksik saba dörtlüsüne (KSS), do-çargah perdesinde bir zirgüleli hicaz dizisinin eklenmesinden oluşur. Kararı: la-dügah […]

Hicazkar Makamı


Hicazkar şed yani göçürme bir makamdır. Sadettin Arel bu makamın Zirgüleli Hicaz Makamı dizisinin sol-rast perdesine göçürülmesi suretiyle elde edildiğini bildirmektedir. Arel Zirgüleli Suzinak Makamını da aynı şekilde tarif etmiştir. Ancak, her iki makam arasında bariz farklılıklar vardır. Hicazkar Makamı inici, Zigüleli Suzinak Makamı çıkıcı-karışık bir seyir gösterir. Bu nedenle, Hicazkar Makamının 1.Derece güçlüsü sol-gerdaniye, Zirgüleli Suzinak Makamının 1.Derece güçlüsü re-neva perdesidir. Her iki makamda da la-dügah bakiyye bemollü zirgüle perdesi bulunur. Hicazkar Makamı, Zirgüleli Suzinak Makamından farklı olarak re-neva bakiyye bemollü hicaz perdesini kullanarak saba geçgisi yapar. Hicazkar Makamı dizi olarak Zirgüleli Hicaz makamının sol-rast perdesindeki inici şeddidir. Yani […]

Hicaz Makamı


H İ C A Z A İ L E S i Hicaz Makamı Türk Sanat Musıkisi’nin ana makamlarından biridir. Türk Sanat Musıkisi’nde en çok eser Hicaz Makamında bestelenmiştir. Hicaz Makamında bestelenen eserlerin sayısı 2500’ü aşkındır. Makamın dertli, içli ve can yakıcı bir havası vardır. Bu özellik donanımındaki dik kürdi ve nim hicaz perdeleri arasındaki on iki komalık açıklıktan kaynaklanmaktadır. Hicaz hem tek başına bir makamın hem de hicaz, humayun, uzzal ve zirgüleli hicaz makamlarının oluşturduğu bir ailenin adıdır. Bu dört makamın bir aile çatısı altında toplanmasının ana nedeni aralarında büyük benzerlikler bulunmasıdır. Bir kere, bu dört makam da inici-çıkıcıdır. Makamların […]

Uşşak Makamı


U Ş Ş A K M A K A M I Uşşak Makamı temel ya da ana bir makamdır. Uşşak kelime anlamı olarak aşıklar anlamına geldiğinden bu makama aşıklar makamı adı verilir. Uşşak Makamı aynı Rast Makamı gibi pest bölgeleri daha çok kullandığından dini duygular oluşturan ağır başlı bir makamdır. Bu makam çok eskiden Dügah Makamı olarak anılırdı. Uşşak Makamının adı musıki tarihi boyunca pek çok değişikliğe uğramıştır. Sistemci Okuldan önce Uşşak Makamını anlatan Maragi, bu makamın cesareti ve kahramanlığı simgeleyen eserlerin bestelendiği bir makam olduğunu bildirmiş ve ebcet notası ile dizisini bile yazmıştır. Öte yandan, Maragi’nin Uşşak Makamında eserler […]

Rast Makamı


Rast Makamı, Klasik Türk Musikisinin en temel makamlarından birisidir. Rastın farsça karşılığı doğru, düzgün, gerçek demektir. Tarihte de Ümmül Makamat yani makamların annesi olarak anılmıştır. Makamın kökeni çok eskilere dayanır. İlk kez 14.Yüzyılda Sefiyüddin Abdülmümün’ün eserlerinde rast makamına rastlanmaktadır. Abdulkadir Maragi (1360-1435)’nin aralarında Kar-ı muhteşem, Kar-ı natık ve Sofyan Nakış Bestesinin de bulunduğu 13 adet rast bestesi en eski eserlerdendir. Benli Hasan Ağa (1360-1435)’nın peşrev ve saz semaileri de rast makamında bestelenmiş en eski saz eserleridir. Sistemci Okul ve Rauf Yekta Bey sisteminde rast makamı 12 temel makamdan birisi olarak kabul edilmiştir. Bu kabul günümüzde de musıkişinaşlar tarafından benimsenmiş durumdadır.Rast […]

Hüzzam Makamı


Hüzzam kelimesi yoğun, ağır hüzün anlamına gelir. Bu nedenle Hüzzam Makamındaki eserler insana hüzün veren, acıklı eserlerdir. Örneğin, günümüzün popüler şarkılarından “ Böyle mi esecekti son günümde bu rüzgar “ adlı eserin makamı hüzzamdır. Hüzzam Makamı çok eski bir makamdır. Tanımının 16.Yüzyıl bestekarlarından ve devlet adamlarından Kırımlı Gazi Giray Han tarafından yapıldığı müzik tarihçileri tarafından ileri sürülmektedir. Bu makama ait en eski eser Gazi Giray Han’ın peşrevidir. Öte yandan 19.Yüzyıl müzik alimlerinden Kantemiroğlu eserlerinde bu makamı yoğun olarak kullanmıştır. Klasik Hüzzam Makamı dizisi her ne kadar 8 sesten, 53 komadan ve dörtlü beşlilerden oluşsa da, bu dörtlü beşliler temel dörtlü […]

Kürdili Hicazkar Makamı


K Ü R D İ L İ H İ C A Z K A R M A K A M I Türk Sanat Miziğinin en çok sevilen ve şarkı bestelenen makamlarından birisidir. Arabeskçiler ve popçular bu makamın nağmelerini sıkça kullanmaktadırlar. Batı müziğindeki La-Minör gamının Mi sesinde karara bağlanmasıyla oluşan bir makamdır. Aynı zamanda Batı Müziğindeki Phrygian dizisi ile de benzerlik gösterir. Kürdili hicazkar makamı yakıcı başka bir deyimle insanın gönlünü yangın yerine çeviren bir makamdır. Bir yazar,“Kürdili Hicazkar Makamının tarzı çok çekicidir ve her nağmesi ruhlar için bir köşktür” demiştir. Eski adı Hicazkar-ı Kürdi olan u makam 19. Yüzyıl Bestekarlarından […]
css.php